BOTA E KUPTIMIT

Bota funksionon nga drite e shpirtit pertej erresires jo nga interesi!

#byirina

Të gjithë jemi UNIK !

BURIMI I KUPTIMIT

----------------------------

Një ëndërr nuk është shaka, ajo të mëson si për të marrë frymë, nxitet prej zemre e ngjizet prej shpirti.

Kant besonte se, arsyeja është gjykatësi ynë më i mirë, shumë më mirë se sa ndjeshmëria e kuptimit në përputhje me shijet, interesat apo preferencat tona!

Për të marrë në botën tonë të ndjenjave kuptimin e ndjeshmërisë, gjejmë kuptimin e vetes që kalon nëpër mendjen e personit që duam apo respektojmë duke deshifruar emocionin, humorin, ndjenjën, mërzitjen, ankthin, që mund të jetë pa shkak / e pamundur citoj / ose për shkak të një situate, të një personi, një ngjarjeje, vijime nga jeta e tij etj...duke pasur parasysh nivelin e ndjeshmërisë ndaj sinjaleve joverbale.

Rrjedha e ndjeshmërisë është epiqendra e njeriut, thelbi është dashuria e MADHE: sakrifica përkushtuese, e cila nuk ka fund, imagjinata, e prej saj një grup strukturash ndjeshmërie me pjekuri emocionale ose vetëdije natyra më intime, qendra e jetës, realiteti i brendshëm, ky burim përcaktues i kuptimit si parim jetik i aftësive tona për të arsyetuar, askush nuk i injoron , askush nuk ka të drejtë, të fyej atë kristal blu, as hunda më e bukur në botë...!...

Artisti në kuptimin e botës së vetmisë së domosdoshme për të është jo vetëm një dirigjues i kohës por dhe krijues i sukseshëm sepse dashuron me shpirt veprën e tij.

Të gjithë jemi UNIK!

#Irina Hysi

Poezia është një shtet modelmendor ku tingulli i bën jehonë, kohës!@Irina Hysi

Ka tre gjera ne poezi!

( Kavafi nje poezi ne 6 muaj bente) (Poezine se vleresojne like...t)

____________________

1- Ndertimi i struktures

2-estetika moderne e jashtme dhe hyrje

3-Komoditeti i ndejtjes se fjales brenda na sallonin poetik te vargut!

***

Leximi mer forma tw tjera, ne kohe, vend dhe kompetencat konceptuale te menyres te perzgjedhjes!!!

#byirina

Dielli do të lindë nesër dhe ajri në gjithçka ...

Në zemrën e parajsës do të ulet krijimi.

Si një trëndafil i zjarrtë në vazo kristali

Yjet do të shkëlqejnë mbi petale të flakta

Psherëtimat e së shkuarës do të mbretërojnë...

Lotët në sytë do të pinë ëndrrëdehurën

Gjethet e aruara do të bien, toka do të dridhet!

Do të lindë,

këtë vjeshtë të artë,

me dritën e mëngjeseve, njeriu i parë!

MALREALI

© RINA HYSI (Φ)

Το βουνό της αλήθειας !

    ※ Poezia është rrënja e qytetërimit të fjalës nga ku lind burimi i shpirtit njerëzor, baza e pemës së jetës dhe strukturës së mendimit!                                   

ABSTRAKT
_________________
Fjalët e poezisë janë frymëzimi i shenjave sekrete hyjnore të esencës të qëndrimit të mendjes, shikuar larg imagjinate gjigande kombinuar realitetit gjithçka që përgjigjet ndjenjës, Origjinalitetin e reflektuar në ritmin, kuptimin e Sensit të Gjashtë, i cili zbërthen fjalë-kyçe, krijon që në embrion frytet e shpirtit, ndërtuar kështu mbi çdo detaj, modele universale tredimesionale kapin situatën, në kupolën arkitekturore të trurit!
Si në kështjellat poetike të Gaudit:-Arkitekti i Perëndisë udhëhoqi thirrjet për lumturinë, ndërthuri hiperbolikën me forma kthyese të dyfishta, të pavarura hapësirës, vetë-mbështetëse, me bazë dritën e natyrës krijuar përshtypjen e një qielli xixëllues duke arrit qëllimin e madh, perfeksionimin e përsosmërisë, tejkaluar stilit Gotik.
Gaz i gjetjes në trupshtetin, zemrëzgjuarës dashuruar, bëhet ushqim i padukshëm i përcjellshëm prej shijesh ëndërruese rihapur burime perceptuese për shkak të fantazisë së madhe të natyrës, konceptojnë një tjetër shpirt kthjellues brenda vehtes, bashkëudhëtuesin e metrosë njerëzore që përjetojnë këtë dhuratë hyjnore të rritet dhe zemrën më rrebele, të dëgjojë veten me gjetjen, një lidhshmërie degë ose nën-degë, degëzuar qelizash yjore…
Si rrjedhojë, Qenia Supreme është përtej materies një evolucion transformimi, duke drejtuar atij misterin që në reagim ndryshon temperature, fijezoret e fjalës frymëmarrin lirshëm, perceptojnë drejt thelbi një dridhjeje boshllëkut ku vargu i kulluar thellohet, lundruar membrane sinjalesh të mbifuqishme përtej mishit njerëzor rilind, pavdekësia e KRIJIMIT! ※

※ Melodia e saj mbështjellëse njeriut human, përgjigjet zërit me interpretimin e gjetjeve, kuptimin e lëvizjes ose folëzimin e fjalësisë së animuar me energji si një film fantastik i cili stilizohet nga poetët e rrallë!

POETI, shpirtërisht i dashur, i hapur për të gjithë, i mirë i sjellshëm, i dhembshur i shkolluar, pavarësisht se e lexojnë, ai di mirë se njerëzit japin atij ushqimin frymor që e drejton atë në rritje. Ai sheh ndryshe pa ego natyrën e ndërlidhur ekzistencës sonë, nuk zemërohet, nuk lëndohet, është i kuptueshëm ndaj atyre që nuk janë larg rrugës shpirtërore.
Është i durueshëm sepse vlerëson se si injoranca krijon vuajtjet njerëzore, nuk dënon ata për mënyrën e hapit të tyre të gabuar. Poeti kupton sfidat e arritjes së ndriçimit nëpërmjet thirrjes së ndërgjegjes, zhytet qendrës dhe rrethit të dijes me forcën që mbart dhe ngre puthjen e erës, e cila bën poezinë e tij hyjnore.
※ Poezia është rrënja e qytetërimit të fjalës nga ku lind burimi i shpirtit njerëzor, baza e pemës së jetës dhe strukturës së mendimit!
Poeti ka forcën e brendëshme e cila ka mësuar atij mënyra të shëndetshme të lidhjes me burimet e ushqimit shpirtëror-nëpërmjet ndërveprimeve me njerëzit, i vetëdijshëm për shëndetin e tij fizik mendor emocional, në harmoni me gjendjen shpirtërore për lëndët ushqyese kuptimore dhe substancat ngacmuese vendosur ndriçim e tij në mendje - trup – shpirt.
Poeti ’lajmëtar shpirtëror, merr ushqim frymor kërkon përpjekje për të qëndruar në mënyrë të vazhdueshme të plotësojë fuqinë e tij frymëzuese vetëdijshëm për veten dhe botën përreth!
Poeti e njeh vendin e tij në Univers, ai sheh me qartësi të madhe zhvillimin e një kuptimi ndryshe të natyrës njerëzore e cila kërkon kohë për të vëzhguar.
Busulla poetike ndjek qëllimin që na udhëzon meditimin në udhëtimin tonë shpirtëror – një vizion që shtrihet rrugës, duke jetuar ndryshe një ngjyrësim gjelbërimi shumë të dashuruar, por për të, ky nuk është vetëm një koncept, por realiteti për mbijetesë.
Poeti është një udhëheqës në zemër të jetës, kupton detyrën e tij për të ndarë e ndihmuar që njerëzit të gjejnë liri nga vuajtjtet, ai udhëheq me shembull humanizmin, njerëzit ndjekin atë për shkak të asaj ç’ka është dhe për çfarë ai qëndron, për të lartësuar forcën krijuese dhe motivuese të hyjnores provave të prekshme, të pakundërshtueshme në ekspertizën e tij të mendimit.
Drita poetike përballet me kohën dhe çelësi jetësor është në kërkimin shpirtëror të hyjnisë para fjalës së poetit ai shkon përtej botëve të tjera, kur ajo bëhet në mënyrën e të menduarit, jetojnë me fuqinë e tij e dëshirës së brendëshme zotëruar në elementet e natyrës poetike.
Pikërisht lëvizja e mendimit është pika më e rëndësishme e transformimit, komunikimi me shpirtin tjetër.
Ekziston që endja e fjalës apo drejtshkrimi poetik nënvizohet për të favorizuar ndryshueshmërinë krijuar ura në metrikë, prandaj fryma më e vogël ndërprerëse kombinon të tjera diversitete të papritura të ekzistencës për fjalën e ardhshme. Stili i të shkruarir tenton të jetë asgjë më pak se një mënyrë imagjinare, ndërthurur me realitetin e sotëm që secili përjeton, që ndryshon në kuptimin e gjuhës së shenjave dhe e ndërton atë si një mjet komunikimi me vehten dhe botën [dhe pse nuk jam aq i sigurt për të tha Albert Einstein] si dhe me marrëdhëniet e dritës me errësirën në shpërthimin e saj të vërtetë duke përcaktuar vëmendjen që lidh dimensionet me vetë-analizën e fenomenit.
Perfomanca poetike e vargut si fillim përfshin kuptimin figurativ të kuptimshmërisë që dominon fjalën poetike në aspekte të caktuara të shprehura me anë të konturit të theksuar të fjalës dhe intonacionit të fjalive përmes imagjinatës si /hieroglifet/, e cila është e pranishme pothuaj në gjithë poemat dhe madje qëllimi i këtij libri është zhvillimi i saj si një model lëvizjeje i mospërputhjes njerëzore me realitetin dhe hedhja autoritare heuristike mes pakuptueshmërisë!
Poeti mes llojit njeh kodet sekrete, por ligji xhunglor duke dashtë të jenë më shumë se ai, i cakton ata të rrethuar ndër vende ku ka ferra mendore, pikërisht ky ligj ndiqet nga Universi i cili zgjoi ata emrat e krijuesve për të mbajtur në duart trunore, lulëzimin e shpirtit!

※
KUPTIMI I HAPIT

Njeriu jeton në një botë të pakuptimë përreth për ti dhënë kuptim hapit të vet, kohës para saj që lëviz para vetes, me njerëz pa dallim edhe nëse ju bëjnë, për të qeshur rrallë, shumë rrallë që ecin me JU, duke folur lirshëm mendimin e tyre, që ju kujdesin plot dashuri që ju kritikojnë veç që do jepnin dhe gjak për JU në rast nevoje, gjithë të tjerët, janë KALIMTARË që jetojnë, brenda një sistemi të imponuar!

_Poema heuristike: __
 Spektri: Imagjinatar
 Poezi: Abstrakt-surreal 

MALREALI 
 Tiranë, 2018 
 Të gjitha të drejtat për këtë botim janë të rezervuara.

                                                                     ©  RINA HYSI MA  

Thjeshtësia njerëzore!

__________________

Sepse thjeshtësia njerëzore është gjithçkaja që ka pasuri njeriu, çdo veprim që zgjon në plotësinë tonë - forma më e lartë e sofistikimit tha Da Vinçi, gjithçka që është e nevojshme për të njohur dhe mbajtur, pavdekësia, sepse nuk ka asgjë tjetër për të mësuar njeriu që zhgarravit fytyrën e tij, kushdo që e di këtë sesa vlen, di tamam gjithçka"!

*****

Një ditë shpirti im do të ketë para një qenie të qetë, me një pamje kaq të vërtetë, se e vërteta do ta ndjekë atë të jetë këtu me mua, një fytyrë e virgjër e dashur si e ka bërë nëna, forca që sjell në mënyrë të përnjëhershme vetëm dashuria e familjes"!

©Irina Hysi

Bahu' 'anderr...

------------------

Mars i bute arrogant",

shikoi lulet si celin,

bota ka qejf me i kepute,

ti kundershto, ti humbet

shi i dehun sfungjeri pi...!...

Bahu' 'anderr...

A ja njeh eren tokes tande'....!?...

Njeriu që bënë dikur Perëndi!

Një rrebel e zbuloi Botën e Re!

Ndërsa i urti tundi kokën shikoi velat e tij.

Një rrebel që rrinte gjithë ditën në celular.

Gjeti shokë e miq aty e jashtë më të liq na veten

Doli piu e hëngri me ta, udhëtime pa mbarim

Nje rrebel përplasi me forcë një hekur

U thye një xham i zi, pastaj iku korenti. ..

Me kokën e tij i vuri shqelmin familjes

E prapë ja falën se aq shumë e deshtën..

Nje rrebeli dukej vetja i jashtëzakonshem

Pa nje mal përpara tha unë e kaloj këtë vetëm,

Njeriu i mirë për botën ky që ka harruar veten.

Një rrebel ky njeri, vuri fjalës tym...

Eshtë njeriu i Dhiatës së Re, njeriu i çmendur...

Njeriu që bënë dikur dhe tani Perëndi!

8 Gusht

Servirja e ideve ne tavolinen krijuese eshte nje pune kolosale sa vete pregatitja e gjelles ideore, shtrimi i saj ne pjatat per sejcilin te ardhur te rastesishem apo edhe prezent, eshte si pregatitjet e darkave ku piqet kaposhi tradicional i mbushur me lengen e vet bashke me perberesit e tij, persheshi i fjaleve nuk thote asgje pa sekretin e sukseshem kilevolum, plus ore te zgjatura pune, prerja si zakonisht i takon te zotit qe kerkon tju surprizoje me shijen e gatimit modern imagjinar! # Irina Hysi

Pyetje enderrash!

--------------------------------

"Koka e vezes ben dallimin nga qendrimi ne kembe!@Irina Hysi

Shtëpia e shpirtit është aty ku është zemra!@ Presioni i shpirtit, ndërton, në shpërthim vakumi shfuqizohet! Irina Hysi

Qe te jesh vetja fillim nga fillimi, i bie ta pish goten e zbrazur, plot me shend e vere e gaz ngahere! # Irina Hysi

Pikaso

“Ajo çfarë kam bërë është për të tashmen, dhe me shpresën se gjithmonë do të mbesë në të tashmen. Kur kam gjetur diçka për të shprehur, e kam bërë pa menduar për të shkuarën apo për të ardhmen. Si mundet që ndonjë njeri të hyjë në ëndrrat, instinktet, dëshirat dhe mendimet e mia… dhe kundër çdo logjike, të kuptojë se çfarë dua të bëj, ndoshta edhe kundër vullnetit tim?” -Pablo Picasso

“Ajo çfarë kam bërë është për të tashmen, dhe me shpresën se gjithmonë do të mbesë në të tashmen. Kur kam gjetur diçka për të shprehur, e kam bërë pa menduar për të shkuarën apo për të ardhmen. Si mundet që ndonjë njeri të hyjë në ëndrrat, instinktet, dëshirat dhe mendimet e mia… dhe kundër çdo logjike, të kuptojë se çfarë dua të bëj, ndoshta edhe kundër vullnetit tim?” -Pablo Picasso

Vajza përpara një pasqyre

“Ajo çfarë kam bërë është për të tashmen, dhe me shpresën se gjithmonë do të mbesë në të tashmen. Kur kam gjetur diçka për të shprehur, e kam bërë pa menduar për të shkuarën apo për të ardhmen. Si mundet që ndonjë njeri të hyjë në ëndrrat, instinktet, dëshirat dhe mendimet e mia… dhe kundër çdo logjike, të kuptojë se çfarë dua të bëj, ndoshta edhe kundër vullnetit tim?” -Pablo Picasso

Vajza përpara një pasqyre

Poetët

Poetët janë ndërtuesit e mbulesës qiellore dhe zbuluesit e të vërtetës! Duajini poetët, se përmes tyre, rrugët janë të lidhura me shpirtin, Zotin, Universin.
Janë poetët që sjellin energjinë e Shpirtit në çdo aspekt të jetës sonë. Poetët e vërtetë;- janë burimi më lartë i energjisë. Janë lidhje e fortë frekuence universale. Poetë:- janë zgjimi shpirtëror i njerëzimit! Kushdo që ka pranë një poet ,qoftë familje, miqësi, shoqëri janë me fat, sepse janë më të vërtetët në ekuilibrin shoqëror përmes intuitës dhe evolucionit në shërbim të njerëzimit, të kësaj marëdhënieje harmonike për të arritur qëllimin më të lartë njerëzor human si udhëheqësit e vetëm të qenieve dhe natyrës njerëzore.

Poetët duhet të respektohen, ata duhet të jenë pranë çdo drejtuesi, organizate, shoqërie në jetën tonë.
Aq i fortë është ndikimi i poezisë në natyrën poetike, dhe poezia brenda poetit është një forcë e jashtëzakonshme që njeh ligjet që drejtojnë natyrën njerëzore në një ndikim emocional në zemrat e njerëzve. Poezia lindi, pa lindjen e botës, çdo poet ndërtoi mbi themel një gjendje të fuqishme në zhvillimin shpirtëror të natyrës së një personi që ka njohur veten. Të jesh poet nuk është e lehtë, por të jesh poet është një mrekulli.
Poeti ngrihet në këmbë me forcat e veta. Poetit nuk i duhen as diploma, as çmime, as tituj, as karriera, ai ka lindur në shërbim të vetë njerëzimit. Poet është një kënd afër zemrës së secilit.
Poetët janë mjeshtër të meditimit, admirimit, ndjenjës, intuitës. Ata kanë lindur plot sharm. Natyra di të qëndisë zemrat e tyre me të vërtetën. Gjithçka në këtë botë është siç thotë poeti, gjithçka është në poezi. Lexojini me vëmendje poetët, në ritmin e tyre të brendshëm do të gjeni melodi, pëshpëritje, gëzim, bubullimë, përkëdhelje, zemërim, durim dhe padurim por mbi gjithçka dashuri Universale. Poeti riprodhon këtë natyrë të jashtëzakonshme të fuqishme të njerëzimit.
Njerëzit që jetuan shumë para nesh menduan për ta.
Fati i njerëzimit varet nga vendimi i forcës së fjalës që sjell zanafilla që shkojnë përtej kohës së kësaj bote.
Poeti na mëson nëndërgjegjen e shpirtërores dhe natyrën e besimit në një marrëdhënie me arsyen përtej metafizikës ka të lindur kuptimin, fundin dhe fillimin prandaj, ata quhen të përjetshëm.
@ Irina Hysi Artist
16 Qershor 2022
Ora 23 30 

Shiko më pak

KOMUNIKIM NDERKULTUROR

Disteracion Shkencor    KOMUNIKIM NDERKULTUROR  
(Φ)Irina Hysi Ma
REBUS 2009 /
ZONJEZEMRA 2017 ( METAFIZIKA POETIKE) MAPO
MALREALI 2019 (HEURISTIKA POETIKE) MAPO
STUDIM MASTER MENAXHIM ART 2019 ( BOTIM)

 

 

Eleminti1 – Kultura
Kultura mesohet
Kultura perfshin perceptim dhe vlera
Kultura perfshin ndjenjat
Kultura ndahet
Kultura shprehet si sjellje
Kultura eshte dinamike dhe hetereogjene
Elementi 2 – Komunikimi
Kultura dhe Komunikimi
Komunikimi botekuptimet dhe vlerat kulturore
Komunikimi rezistenca ndaj cultures dominuese
Elementi 3- Konteksi
Elementi 4- Pushteti
Permbledhje
Ndertimi I aftesive nderkulturore
Fjale kyce 1 Perceptimi, 1 Komunikimi1 Konteksi, 1 pushteti, 1Kulture,1 distance pushteti,

1Diskriminim1, paragjykimi, 1 Vlera, 1 veteveshtrimi orjetntimi1, etj,

"Bota ka ndryshuar, ndryshuar plotësisht ,"

tha Biden, duke përdorur fjalët e një Irlandezo-Amerikan

në një poezi të titulluar "Pashkëve" të shkruar në 1916

3

Koncepti Kulture.

______________________

1Kultura eshte nje system I zhvillimit historic te programve suprobiologjike te veprimtareise se

jetes nejrezore ( veprimtaria , sjellja dhe komunikimi) Qe sigurojne riprodhimin dhe ndryshimin

e jetes shoqerore ne te gjitha shfaqje e saj kulturore. Keto programe njohurish me baze

kominukuese sjelljeje normash shkathetessh besimesh, modelesh te veprimtarise idesh,

hipotezash orjentime vlere ne teresine e tyre dinamile ato formojne nje pervoje shoqerore te

akumuluar e cila le gjurem historikisht ne dyqanet e cultures te cilat transmetojne kete pervoje

brez pas brezi. E gjitha kjo force kulturore qe behet fuqi gjeneron progrmae te reja modele

forma veprimtari njerezore ne ndryshimet qe behen ne jeten reale ne jeten shoqerore dhe

evolucionin e saj qe historikisht eshte zhvilluar si ne kultivimin e tokes nga njeriu permes

procesesh edukimi trajnimi . Per here te pare eshte perdorur ne punen e e oratorit dhe fillozofit

Antik romak Mark Thulius. Cicero me doreshkrime Tuskulan ( 45 para Krishtit) Duke besuar se

nje menjde e thelle lind per shkak te arsyetimit fillozofik ai e karakterizoi fillozifine si nej

culture e mendjes. Ky term u perdor ne veprat e e filozofit edukatorit dhe avokatit gjermna S.

Pufendorf. ( Per ligjin natyror) 1684 ai percaktoi kulturen si kndershitm te gejndjes natyrore si

gjithcka qe prodhohet . Kultura si aspekti me I rendesishem I jetes se shoqerise I lidhur ne

menyren e kryerjes se veprimtarise njerezoe ku dallon me se miri ne ekzistencen njerezore nga

ajo e kafsheve. SI nje process zhvillimi I mendjes njerezore dhe formave inteligjente te jetes

duke kundershutar egersine dhe barabrine e jetes primitive te njerezimit ne evolucinin e vetedijes

morale estetike fetare filozofike shkencore Juridike politike ne sigurimin e perparimit te

njerezimit ( Kant . G. fichte, F, V. I , Shelling, GFV Hegel, romantizmi gjerman – F Sciller , F

Schelegele, Iluminizmi gjermna , G Leessing I. G Herder ) Dh elinja e dyte ne culture e

ndryshme si sietmee autonome te vlerave dhe ideve qe percaktojne llojin e organizmit shoqeror (

Neokantizmi G richet , E Cassirer, M. Weber. Kuptimi I cultures zgjerohet cdo dite ne pasurine e

ultures materiale zakone etnike shumegjuhesite dhe sisiteme simbolik. Ne shekkulin e 20 ku

ndarja e e cultures ne materiale dhe shpirterore mori nej forme tjeter do te ndikonte te njeriu si

1Po aty- Komunikim

1Po aty -Nderkulturor

1Po aty –Elemneti pushtet

1Po aty – Elementi1 kulture

4

nje fenomen natyror i ndryshuar dhe ku dallimi do te perbente njohurine ne shekncen si nej

force prodhuese . Vet ekultura u kuptua sin je teresi e produkteve shpirterore te njerezimit e

misheruar ne fillozofi art, shkence dhe civilizim ne krijmtarine nejrezore. (Hodder I. Kuptimi i

gjërave: Materiali) Kultura dhe shprehja simbolike. - L., 1989).

•

Maredhenia midis cultures dhe komunikimit!

Termi komunikim2 nderkulturor sin je forme e komunikimt global, perfshin nderveprimin

njerezor me formime te ndryshme kulturore. Fjala culture dhe komunikim perfshin rrenjen

e komunikimit nderkulturor3, e cila perfaqeson dy elementet e pare. Ndersa vete sheknca e

komunikimit eshte nje discipline akademike qe merret em proceset kominukuese ne

maredhenie multikulturash, nderveprime shoqerore dhe kultura te ndryshme. Komunikimi

vete percaktohet si dhenie ose marrje shkembimi i ideve te te dhenave, sinjaleve, ose

mesazheve permes multimedias, per te ndare , perthithur dhe perceptuar informacionin

ose te shprehin emocione ne menyre efektive duke u fokusuar mbi studimin dhe zhvillimin

e nje grup njohurish, nisur nga temat balle per balle ose ne nej nivel individual

bashkeveprues deri tek sisitememt e komunikimit social- kulturor ne nej nivel makro.

Komunikimi4, ndodh ne nej situate ose kontekst te vecante, si element i trete.Ndersa

elementi I katert perfshin elementin e pushtetit5 si nej pjese e nje nderveprimi

nderkulturor. Perfshirja e cultures ne komunikim eshte nderlidhja kyc qe diskutohet e

ndervepruar ne ceshtjet e pushtteit per te formuar te kuptuarit tone ne komunikimin

nderkulturor.

Elementi 1 culture6,konsiderohet si koncepti themelor ne komunikimin nderkulturor. Nje

nga karakteristikar e cultures eshte se ne nuk mendojme shume rreth saj. Te perpiqesh te

kuptosh kulturen e dikujt eshte si te perpiqesh ti shpjegosh nje peshku qe jeton ne

uje.Shepsh ne nuk mund te indetifikojme formimet tona dhe supozimet tona kulturore ,

derisa takojme njerez e kultura te te cilat na japine piken referimi. Kultura eshte e

perkufizuar en fakt ne shume menyra Per disa nejrez do te thote art,

opera, ose muzike klasike ose por per qellimet e vete Kultures si bashkekulture ajo do te

thote te mesosh se te perceptosh vlera sjellje te ndara individuale ose ne grup njerezish qe

eshet gjithashtu dinamik dhe po aq heterorogjen Kultura perfshin emocione , ndjenja dhe

me thelle tradite, vend, origjine, thelb. Kultura mesohet por ne te gjitha qeniet njerezore

5

ndahet ne zakone dhe tendenca universale si pshm Ne te gjithe hame dhe fleme, kerkojem

strehe, ndajme disa motivime, referuar nje sere problemesh, qe shfaqen ne jeten e

perditshme ne individe apo grupe te dryshem fetare, sociale, etike te cilet komunikojne dhe

perceptojen boten permes boteve duke u zhvendosur ne kultura te reja dhe model ate reja

kulturore.

PERCEPTIM DHE VLERA KULTURORE

• Ne kete aspect kulturor cfare mesojen dhe ndajne grupet kulturore?Se pari ata

ndajne menyren e pare e perceptimit se si e vleresojne boten. Informacioni vete

kalon permes nje lenteje perceptuale1, ku perzgjidhet, vleresohet dhe organizohet

informacioni nga nej ambjent i jashtem.

Nga gjithe dijet e perftuara ne tru informacioni i ri kalon permes nje kthese

gjuhesore dhe kulturore qe do te ndikoje ne interpretimin permes njohurive te reja

dhe percetimeve ku vete vlerat jane te lidhura me vlerat e grupeve ku u perkasin.

Vlerat kulturore1

Jane elemente prej te cilave perbehet kultura, rendesia, domethenie, perfitimi, dobia e

dickaje. Nga pamja e jashtme vlera shfaqet si nej veti os dukuri. Por per nga struktura e

brendeshme ato perfshihen ne vlersime subjective dhe veti specifike ne sferen e qenies

njerezore. Nje person eshte I interesuar per to dhe ndjen nevoje per to. Funksioni I vlerave

eshet vete lidhja ndermjet vete pjesetareve te nej bashkesie apo shoqerie ku vazhdojne te

krijohne gjate nej procesi ne shvillim te shoqerise nejrezore por qe edhe jane orjentimi

kryesor per sjelljet tona, fuqine e mendjes, imagjinaten, fuqine e njenjave si faktore lidhes

kryesues. Duke u bazuar ne vlera material dhe shpirterore keto lloje vlerash permbushin

njera tjetren. Sistemi I vlerave luan roin e pikave te referimit te perditshem pshm. Nje gote

vere duke qene nej instrument per te pire eshte nje veti e dobishme si nej vlere perdorim1e

nej e mire materiale.

==============================

1Po aty- Vlera kulturore-1Po aty –Vlere-perdorim

1Po aty – E mire materiale

Nje person, te drejtat e tij dhe lirite e tij, jane vlera em e larte. Do te shprehej kaq

mrekullisht ne vepren ku qellimi dhe kuptimi qe I dha Lartesise se personit ideal1 te jete

e barabarte me gjeresine e kraheve te shtrire. Ky qendrim eshte njohur qe nga koherat

antike sin je nga simbolet e vellazerise se arkitekteve Dioniziane qe do te thote HARMONIA

E UNIVERSIT 1 . Takola ne vizatimet e tij qe datojne nga 1449, ne librin e tij De machinis <

Makineri ne lidhje1, tregojne njeriun ne tranzicion dhe sherbyen si burim frymezimi Si

Leonardi Da Vinci, Ghilberit etj

Njeriu Vitruvian Taccota 14401

6

Vlera kulturore eshte nej tregues domethenes personal sicoal kulturor I objekteve te

fenoemve te caktuara. Koncepti I vleres spiakt ne stoicizmin antik dhe nenkupton

rendesine subjective apo dobine e nej e fenomeni. Ajo ben ndryshime nga e mira os vlera

mund te kete nej karakter te rrem. E kunderta e vleres ishte adhjaforia indiferintizmi . Me

pas vlerat u kuptuan ne filozofine gjermane ku Nice shplli idene rivleresimit te vlerave

duke kuptuar vlerat si nej udhezim per jeten. Shkruar ne Koncepti I vleres ne pune t e

Heideger dhe Nitce . Por veshtiresia per te kuptuar perceptiemt tona kulturore do te

vazhdoje te qendroje sin je ceshtje qe kerkon zgjidhje. Ashtu sic do te jete e veshtire te

shohim syzet tona pa I hequr ato shprehet ne librin Judith Martin dhe Thomas K.

Nakayama

=======================

1Po aty- Lartesia e personit ideal, Makineri ne lidhje, Leonardo Davinci,

1Po aty –Harmonia e Universit1 Njeriu Vitruvian.

KULTURA PERFSHIN NDJENJAT

Kultura nuk njihet vec si perceptiem vlerash por edhe si ndjenja. Familjariteti ne ambjentet

tona kulturore eshte nje fare niveli comfort hapesires i perjetuar, lidhur me sjelljet dhe

qendrimet qe bejne te tjeret e cila do te karakterizohej sin je forma e etnocentrizmit te

rrenjosur,1 me anet e saj negative te etnocentrizmit por qe ndikon ne pershtatje normash

dhe hapesirash te tjera kulturore dhe qe ne nuk duhet ta nenvlefesojme per nga rendesia e

nej culture ne te provuarin e nej ndjenje familjariteti dhe komforti. Pshmb.ngrenia e nej

darke ne nje resptrant kinez , amerikaneve mund tu shkaktoje nje ndjenje jo t elehte

familjariteti dhe rehatije. Qe do te thote se sa me i fuqishem te jete indetifikimi juaj ne

7

hapesire apo sitate kulturore aq me veshtire mund te ndryshoje nga hapesira ne ndryshime

reale psikologjike dhe fiziologjike.

Ndarja e cultures

Ideja Kulture perfshin nje grup njerezish. Modelt kulturore zhvillohen permes

nderveprimeve te perceptimeve dhe besimeve me ku kultura behet nej pervoje grupi os

ndahet me nejrez ku nenshtrohen te njejtave mjediseve shoqerore.Ne kete forme marrin

ngjashmerite perceptimet.

Kultura shprehet si sjellje:-

Shtresat e dukshme dhe fshehura te cultures

Qendrimet1

Vlerat

Verbale - joverbale

Sjellja- e dukshme

Sjellja -e fshehur

Besimet 1

=======================

1Po aty- Etnocentrizmi I rrenjosur, 1Ndarja e Kultures, 1modele kulturore

1Po aty –1Qendrimet, besimet1

Vlerat

Qendrim

et

Verbale

Besimet

Sjellja e

fshehur

Sjellja e

dukshme

Jo

verbale

transmeti

met

Sjellja

8

Eshte e rendesihme te kuptojme qe ne perkasim shume grupeve te ndryshme kulturore

dhe qe te gjitah keto ndikojne dhe ndihmojne bashkerisht per te percaktuar perceptiemt

tona besiemt sjelljen, qendriemt, Verbale dhe jo berbale Sjeljen e fshehru dhe te hapur, qe

do ti rezstojen kohes dhe do te behen transmetuese per te qene kuptim i njohjes se

njohurive permes besimesh te ndryshem dhe e gjitha kjo ne transformim nderkulturor

Kultura eshte dinamike dhe heterogjene

Kultura si karakterisitke ka dinamiken e saj ndryshimet e njepasnjeshme ndryshimet qe do

cojne dhe ne burime konfliktesh midis grupesh apo individesh me formime dhe nivele te

ndryshme. Eshte po aq e rendesishme te kuptojme se modelt kulturore nuk jane t engurta

dhe homogjene por heterogjene dhe sa vjen e me dinamike.

--------------------------------------------------------------

1po aty- Dinamika

1po aty -heterogejne

ELEMENTI KOMUNIKIM

Komunimi eshte nej process simbolik me ane te te cilit negociohet. Vete shoqeria eshet nej

process shuemdimesional I krijimit dhe zhvillimit te kontakteve midis njerezve dhe

grupeve e cila do te vije si pasoje e

shkembimit te informacionot

shkembimit te veprimit

perceptimit shoqeror ne kuptimin e perceptimit permes fjale e gjeste per zhvillim

Filogjeneza eshte vete formimi historic I nje grupi organizmash ne ket rast zhvillimi I

shoqerise njerezore Sipas M. Tomasello nje psikolog specialist amerikan ne stdumin e tij

per komunikim dh ebashkepunim dha modelin e tij bashkepunues te komunikimt njerezor

dhene formate para nejrezore te komunikimit vete ishin gjestet drejtuese dhe pikturale

ikonike.

Ontogjeneza1 eshet zhvillimi individual I nje organizimi ne individi njerezor. Pshm

komunikimi emocional I nje femije me njerezit fillon ne muajin e trete te jetes qe quhet

kompleksi I ringjalljes qe dote thote se zhvillimi I gjuhes verbale ndodh me moshen rreth

nje vit. Deri ne tre muaj shprehjet e fytyres jane primitive dhe xhestet elementare \ne 8-10

muajsh deri ne njevit e gjysem kalon faza e komunikimit verbal –joverbal e cila synon

plotesimin e nevojave njohese . Nje gjysem der tre vjet shfaqet komunikimi I lojes nga tre

deri ne 6 -7 vjec afetsite e komunikimt komplot rol zhvillohen.

9

Pra komunikimi eshte sombolik ose indirekt Kjo do te thote qe fjalet qe themi dhe gjestet

kane nuk kan kuptim ne vetevete ato marin kuptim se njerezit bien dalort deri diku mes

tyre. Kuptimi qe to marin jan ndarja e simboleve ne I themi dikujt ulu se supozojme qe ain a

degjon Keto kuptime simbolike bejen dhe transmetimet.

Transaksioni

Eshet nje njesi komunikimi misi njerezve nej fakt komunikues ne llojin e sja Me

Komunikim ballor qe eka nej drejtim dhe transaksionet shkojne Njeri flet pjesa tjeter hesht

Pshm Gajte nej leksioni Lektori ben pyetje dhe lind dialogu student pedagog por lloji i

kom. Ngelet frontal Ne parimin njeri flet pjesa tjeter hesht mbetet”.

Botekuptimi kulturor

Njerezit jane dakort me kuptimin e simboleve te fuqishem verbale dhe joverbale si flamuri

dhe himni kombetar. Ku te kenduarit ne cdo gjuhe e shet e pranueshme.Sepse flamuri ka

nje kuptim simbolik per shume njerez. Per te tjere Himni duhet et kendohet vetem ne

anglisht Ose praktika kondradiktore e konfederate ne parlment e valevitjes se flamurit. Ose

procesi gjyqesor per vendosjen e nje granit te dhejte urdherimeve “ ne nje gjykate te

Alabames ne vt 2003/

Pra cdo mesazh ka me shume se nej kuptim Njerezit duhet te bien dakort por ca I ndalon

me tej Te dua nenkupton qe personi tjeter e merr mesazhin qe en duam te transmetojme.

Por shpesh kur ai kalon ne I qellimshem fillon konflikti. Ndodh qe nje dergues nuk eshte ne

dijeni ten je mesazhi te derguar. Dhe cfare do te mund te benim kur njerezit interpretojen

komunikimin ne menyra qe nuk I kishit synuar?Se pari duhet te kuptojme se nje mundes ne

takimet nderkulturore. Pergjigja do te ishte se “- Cfare mendoni se doja te thoja?

Themi Njeri dhe menjehere na shkon mendja te perceptimi per boten. Nje njeri nje Bote qe

per pasoje do kete ndikimin ne Komunikim

Pa u ndalur ne llojet e komunikimt qe jane disa do ndalemi te shtrirja e vlerave e natyres

njerezore , maredheniet midis njerezve dhe natyres Personaliteti I preferuar Dhe orjetimi

ndaj kohes.

---------------------

1 Transaksion

1 Ondogjeneza

Ne shumeicen e rastebe njerzeit duket se dominojne natyren Rete sjellin shiun, Lumenjte

jan te ridrejtuar dhe te bllokuar me diga per ti haur udhe nje vendosjeje te njerezve per te

fomruar liqene per clodhje dhe clirim energjie .Lindjet kontrolllohen nga ilacet nga

aparatura per kontrollin e lindjes.

Maredheniet 1-Njerezit jane te prirur per vlera kondraktitore Per te thene po me nej xhest

shume njerez ne nga vende te ndryshme te botes me tundjen e kokes pohojne ose mohojne

10

Personaliteti. 1-Te berit dhe te qenit produktiv dhe te zene” vleresohet fuqimisht ne shume

kontekse ne bote.

Orjentimi ndaj kohes E ardhmja do te jete e re dhe e mire. E cila tregon reflektimin optimist

drejt se ardhmes.

-------------------------------------

1Po aty-Maredheniet

1Po aty-persoanlitet

1Po aty- Orjentimi ndaj kohes

Dimesionet e vleres

Psikologu social hollandez Gert Hofstede ka indetifikuar disa vlera kulturore shtese qe te

kuptojme ndryshiemt kulturore

Distanca e pushtetit

Mashkulloriteti/feminiteti

Shmangia e dyshimit

Orjentimi ndaj jetes ne planin afatgjat kundrejt afatshkurter

DISTANCA E PUSHTETIT- referohet shkalles ndaj se ciles anetaret me pak te fuqishem te

institucioneve dhe org. brenda nej shteti, presin dhe pranojne qe pushteti ehste shperndare

ne menyre te papabarabarte ose jo pshm dsa shoqeri ne danimarke Izrail ose Zelande e re

etj besojne pushteti eshte shperndar en menyr te papabart d dh eperdoret per qellimi

legjitime s ose ata qe vleresojne distance te larte te pushtetit si meksik filipe indi etj

maredhniet pronar vartes dhe proceset e vendimmarjes jane me e formalizuara

Konfliktet nderkulturore shpesh lindin nga ndryshimet e orjentimeve te vlerave Si jan ber

gjert ne te shkuaren pershmb, ose konflikte ne projektet e ndihmes nderkombetare

Njereizt e orjentimit individualist shpesh vleresojen balalfaqimin direkt ndersa

kolektivistet preferojen menyra joballafaquese. Ato jane komplekse kur meren ne

konsiderate dallimet e pushtetit.

Dimesioni maskilitet/feminilitet referoeht shkalles ne te cilen vleresohen rolet specifike

te gjinise dhe shkallet ne te cilen nje grup vlereson vlerat “mashkullore * arritjen, ambicjen

perfitim te mirash materiale, ose ato femerore cilesine e jetes sherbimin ndaj te tjereve

edukimin

Shmangai ae pasigurie pershkruan shkallen ne te cilen njerezit ndihen te kerceneuar nga

situata te pasigurta dhe q eperpiqen te kene siguri duke krijuar shume struktura. Grqia

portugalia Japonia preferojne rregulla me rregullore te zgjeruara ne mjediset org. dhe me

shume konsesur ne lidhej em qellimiet e kunderta ndodh ne shmangie te dobet te

pasigurise Britani e madhe Suedi Irl. Hong Kong , Usa etj.

Hofstede pranoi dhe perkrahu orientimin me plan aftgjate * Konfuncian. Kundrejt

afatshkurter ndaj jetes. I cili u indetifikuar fillimisht nga nje grup kerkuesish shkencore

japonese!

11

Kjo vlere ka lidhje me kerkimin e nje shoqerie per virtyt perballe te vertetes.

Konfuncianizmi, I cili kerkon bindje te pakushtezuar ndaj plakut dmth eprorit. Nga besohet

se ndryshimet ne statusin shoqeror te njerzv ndikon nga parajsa dhe askush nuk duhet ti

rezistojen Dhe secili person eshte. Detyrurar te ekuilibroje ambicjet e tij me pozicionin e tij

ne shoqeri. Taoizmi eshte nje mesim filozofik dhe msitik qe I ngrit ne KIne.

I cili trajtoti parimin e mosveprimti. Duke jetuar en perputhje me

`Tao. Ose parimi I forcave te natyres I cili bazohet idene e Harmonise

midis njeriut dhe natyres.Hinduizmi, Budizmi& Budizmi solli

pergjgjesi personale per veprimet e tyre dhe meson se ne veprimet e

tij nje person ndikon ne qenien. Buda “Doktrina e ndricuar”edhe pse

shkenca modern nuk nje material te mjaftueshem te nej biografie te

besueshme cfare eshet thene vetem nepermejt studenteve te tij, nje

numer tekstesh budiste Sutta- ne shkrimete e shenjta sanskrite qe u

shfaqen 400 vjet pas vdekjes se tij, Hena e plote ne maj qe quhet edhe

dita e zgjimit festohrt en vendet budiste. Pas largimit te tij te madh dhe endjes se tij vetem,

arriti ne nje korihe afer Gaia” Mori Qumesht dhe oriz nga vajza e nej bariu qe e ngaterroi

ate me frymen e nje peme se ai kishte pamje kaq te ashper. GAUTAMA u ul poshte nej

peme fikusi Bodhi” dhe u zotua se nuk do te ngrihej derisa te gjente te verteten.

Pasi arriti zgjimin dhe nej kuptim te plote te natyres dhe shkakut te vujtjes nejrezore –

injoranca dhe hapat e kerkuar per te emliminuar shkakun Kjo njohuri u quajt KATER TE

VERETAT FISNIKE:-

dhe Shintoizmi, Shinto qe do te thote udha e perendive” fe tradicioanle politeiste e

Japonise, & Tori qe do te thote Zog” eshte nje porte hark”qe sipas ketij besimi do te thote

per te hyre pasi kalon neper dicka”, e vune theksin mbi kembenguljen dhe guximin se

cfaredo gjeje qe te ndermeret, pa mare parasysh sa mund te zgjase.

Qendrimi ndaj te vertetes per sa I perket vleres se me te lart

Reflektimi := Platoni eshte miku im, por e verteta eshte me e dashur se miqesia.

N epermbajtjen e vetedijes njerezore reflktimi ka aftesine te pasqyroje vetedijen dhe

gjuha vete do te deshifronte provat e vetedijes

Vlera me e larte ne jete eshte fisnikeria. Ne te gjitha Llojet e veprimtarise njerezore

njohuria e vertete eshte e nevojshme dhe kerkohet si nje mjet per arritjen e qellimit

Elementi KONTEKSI

• Nje element I trete I komunikimit nderkulturor eshte KONTEKSTI. Qe do te thote

situata fizike ose sociale qe ndodh komunikimi. Pershembull komunikimi mund te

ndodh ne auditor , bar, kishe, keto tipare fizike ndikojne ne komunikimin.Njerezit

komunikojne ne menyra te ndryshme, qe varen nga konteksi.” Nje student shkoi per

t eluajtur golf me te atin N eskoci dhe meqe ishin vesh me kapele golfi dhe atlete em

12

thumba gati me fillu lojen ju kerkua qe te linin nderrtesen ata nuk e dinin qe ne

Skoci eshte e pahijshme qe te futesh I veshur me rrobat ne ndertesen e klubot

• Konteksi luan nje rol te rendesishem ne percaktimin e menyres se si ne

komunikojme dh e I njejti konteksmund te kerkoje qendrime te ndryshme ne

kulture te ndryshme. Konteksi perpbehet nga kultura socilae fizike politike

dhehistorike ne te cilat ndodh komunikimi. Calvin Clein perdor reklamat e te

brendeshme Ky debat ndodh ne konteks socila qe nenkupton se podofilia eshte

perverse dh eimorale. Qe do te thot se cdo komunikim qe inkurajon ate ose e ushqen

ate sjellje ne perspektive perfshire dhe rekalamat konsiderohet e gabuar nga

shumica e rezidenteve megjta pedofilia ska qen e gabuar ne te gjittha shoqerite dhe

te gjitha periudhta historike. Pe t ekuptuar calvin klein dueht t ekemi njohuri rreth

qendrimeve aktuale dhe kuptimeve kur shfaqen reklamat.

• Konteksi poltitik ne te cilin ndodh komunikimi perfshin ato forca qe perpiqen te

ndryshojne apo ruajne strukturat dhe lidhjet sociale ekzistuese. Pshmb per te

kuptuar protestuesit derdhin gjak apo boje te kuqe njerezit qe veshin pelice ketu

duhet te marim ne konsiderate konteksitn politik. K. P mund te kete vazhdimesi

dabates informale rreth te drejtave te kafsheve dhe kafsheve te rritura per pelicen e

tyre / Ne konteksin historik te komunikimit Afro amerikane dhe te bardhe ne ShBA

mund t ekene shume probleme ne komunikimin me njeri tjetrin se sa te bardhe dhe

sa te zinj ne europe pasi trashegimia e skllaverise ndikon akoma dhe ne dtet e

sotme.

ELEMENTI PUSHTETI

Pushteti eshte gjithmone i pranishem, edhe pse jo i dukshem dhe evident do te jete ne

komunikimi me njeri tjetrin. Do te ishte e rralle te mendonim per komunikim med

individeve si I barabarte. Ne cdo shoqeri ka hiearki sociale dh eu jep grupeve me hsume

pushtet dhe privilegj se sa te tjereve. Grupet me pushtetin me te madh percaktojne edhe

gjeresisht sisitemin e komunikimit. Per gjithe shoqerine1, rreth. Eshte natyrisht e vertete ne

komunikimin nderkulturor ku shume njerez heteroseskuale jane me shume pushtet se ata

gey apo lesbik, meshkujt kane me shume pushtet se femrat dhe njerezit me aftesi te plota

kane me shume pushtet se ata me aftesi te kufizuara. Ne menyre te ndergjegjshme1 apo te

pandergjegjshme, krijojne dh ruane sisiteme komunikimi qe reflektojne, perforcojne, dhe

nxisin menyrat e tyre te te menduarit te komunikimit.

Jane dy lloje pushtetesh te lidhura me grupin. I pari qe perfshin anetaresine ne grupe

jovellnetare bazuar ne moshem etnicitetitn , gjinine, aftesine fizike, racen, dhe orjentimin

seksual qe ehte me I perhershem ne natyre . Grupi I dyte perfshin anetaresine ne grupe me

bazuar ne formim arsimor, nendodhje gjeografike, gjendje civile, dhe statusin

sicioekonomik qe eshte me i ndryshueshem1.Pika kyce jane “sisitemet dominuese1 qe

pengojne te tjeret qe nuk kane te nejetat menyra komunikimi. Pushtetei vjen nga

institucionet dhe rolet qe kane aty, Pushteti eshte nje drejtim dhe fuqi ku eshte e

13

paracaktuar se kush do te flase per tu degjuar.Pushtetei eshte nje suaze e gjere ku grupet

dominuese perpiqen te zhvillojne pozicionet e tyre ne shume menyra. Grupe kulturore

mund te perdoren per mjete ligjore politike apo per ti rezistuar dominimit. Te

papushtetshmit munt e negociojne pushtetin ne shume menyra. Vete pushteti eshte

kompleks ne lidhje me institucionet ose me strukturat sociale.

Gjuha dhe pushteti

_____________

1Po aty- i ndryshueshem

1Po aty - E ndergjgjeshme

1 Po aty - Sistemet dominuese

Gjuha dhe pushteti ne teresi eshte sociale dhe e pushtetshme dhe nderlikon

kendveshtrimin e nderveprimit nderkulturor sin je culture e trete ose si nej perfomnace e e

improvizuar Gjuha e perdorur eshte permes shenjes kuptim , nje kuptim I fjaleve nga

konteksi, maredheniet sociale, dhe gjithe pjeses ndervepruese. Pershembull pronar e

punetore mund te perdorin te njejeten gjuhe po kuptimi dhe nenkuptimet mund te

ndryshojne, fjala familje nga pronari dhe punetori referohet te dyve, per pronarin mund te

nenkuptoje nej familej t emadhe te lumtru per punonjesin mund te kuptoje nje familje

jofunksionale. Ndryshimi I ketij koncepti ndodh me kuptime te fjaleve per shkak te

pushtetit .

Gjuha ka pushtet dhe mund te kete efekte pafund per jetene. Njerezve . Per

shembullperdorimi I fjales pranoj / bej, mund te ndikoje fuqishem ne jete ku gjuha lidhet

me pozicionin social dh eperdoret me grupe bashkekulturore1.

Gjuha dhe statusi social.

___________________________– ashtu si jane organizatat te strukturura ne menyre te ndryshme

dhe

vende me pune specifike edhe shoqerite jane te strukturuara nne menyre te tille qe

individet te ken pozicione sociale. 1 Konstruktet shoqerore nderfuten ne supozime rreth gjinise, races, klases, moshes,

seksualiteti, e keshtu me radhe,

Ndryshimet ne pozcione sociale jane te rendesishme per te kuptuar komunikimin, Pushteti

eshte elemneti kryesor i ketij fokusi ne ndryshimet e pozicioneve sociale. Grupet kane

pozicione te ndryshme pushteti ne shoqeri te cilat rezultojne ne nente tipe strategjish

komunikimi ku secila zgjidhet ne varesi shumeelementesh perfshire rezulttatin e deshiruar

kosto shperbleime te percpetuar dhe konteksin

Strategjite e asimilimit

_______________________Per tu pershtatur dhe per tu pranuar nga grupi dominues disa individe

bashkekulturore mund te perdorin strategji asimilimi jo te sigurta qe mund te kene qellime

14

t eperbashketa( Une nuk jam ndryshe) te jen te vetevezhgueshme( Bej mire te jem i

kujdeshehm per cfare them ne organizate qe te mos ofendoj ata qe kane pushttet.

Orjentimet e Komunikimit Bashkekulturor ndahen ne

______________________

1Po aty- Bashkekulturore

1Po aty Pozicione sociale

Orjentimet e Komunikimit Bashkekulturor ( Pa siguri ne vete, Me siguri ne vete, Agresiv)

NDARJA :- Shmangese , Ruajtja e barrierave nderpersonale, Komunikimi I vetes, Krijimi I

rrjeteve brenda grupit,Perfaqesimi I pikave te forta, Perqafimi I steriotipave. Sulmimi,

sabotimi I te tjereve.

AKOMODIMI :- Vizioni me i larte Flaka e steriotipave, komunikimi vetes, krijimi I rrjeteve,

Brenda grupit, Perdorimi I lidhjeve Edukimi I te tjereve, Perballja fitimi I epersisie.

ASIMILIMI :-Asimilimi Theksimi i pikave t eperbashketa ,Zhvillimi i nje tipari pozitiv ,

Censurimi i vetes Shmangia e mosmareveshjes, Pergatitja me e madhe

Mbikopesimi,Manipulimi i steriotipave , Negocimi , Distancimi , Pasqyrimi ,Distancimi

strategjik, Veteironia

Vihet re se Strategjite positive te Asimilimi kerkojne te nenvleresojne ndryshmet

bashkekulturore.

Per anetaret qe perdorin keto strategji ka kosto dhe perfitime, Ne keto strategji

promovojme mentalitetin ne kunder tyre” Shume njerez e kan te veshtire te durojne per

koh t egjate .

Strategjite agresive te asimilimit theksojne elementin e pershtatshmerise, qe perdorin

keto strategji ne grupe Bashkekulturore E kan t eveshtire ti provjne grupit dominnat se

jane si ata. Dis ate tjera jan shperbashkuese, duke treguar se njeri nuk eshte si anetrate e

tjere te grupeve bashkekulturore, ose pasqyruese te vishesh e te sillesh si grupi, , ose

Orjentimet e Komunikimit Bashkekulturor

• NDARJA

• AKOMODIMI

• ASIMILIMI

Vizioni me i larte

• Flaka e steriotipave

• Theksimi i pikave t eperbashketa

• Zhvillimi i nje tipari pozitiv

• Censurimi i vetes Shmangia e mosmareveshjes

• Pergatitja me e madhe

• Pergatitja me e madhe

• Mbikopesimi

• Manipulimi i steriotipave

• Negocimi

• Distancimi , Pasqyrimi

• Distancimi strategjik Veteironia

• Komunikimi i vetes

• Krijimi i rrjeteve brenda grupit

• Perdorimi i lidhjeve

• Zhvillimi i nje tipari pozitiv Theksim i pikave te

perbashketaZhvillimi i nje tiari pozitiv, Censurimi i

vetes

• NDARJA

15

vetetallese. Perfitimet jan eq e grupi nuk e konsideron tipik grupin bashkelulturor [o

ndonjehere kostoto perfshojne edhte talljen me antare te tjere te grupit. Pshm Ai po

perpiqet et jet sa me shume i bardhe , mashkull, heteroseskual keta individide gejnden

rregullisht duke negociuar pozicionet e tyre kur izolohen nga grupi.

Strategjite e e akomodimit

Jane strategjite negative vene ne dukje perzierjen e grupit dominues sfidat taktike ndaj

struktures dominuese ne njohjen e strukturave. Strategjite perfshijen zgjerimin e vizionit

dhe eleminimin e steriotipave. Me kete strategji anetari ndikon ne vendimarje. Keto

strategji nuk promovojme ndryshime t emedha ne org,

Strategjite e akomodimit pozitiv. Jan eperpjekjet per te krijuar ekuiliber midis problemeve

te anetareve te grupit dominues dhe atyre bashkekulturore. Te cilat perfshijne

vetekomunikim, krijimin e rrejtit, perdorim lidhjesh dhe shkollimin e te tjereve Amerikanet

kan nje shprehje Te punosh si skllav fakti qe ndihen te perjashtuar kur nej pjese e mire e

bisedave te nejrezv heteroseksuale fokusohen ne maredheniet heteroseksuale dhe

supozojne cdo nejri hero.

Strategji e akomodimit agresiv kan te bejne me pjesemrajen e struktures dominuese dhe

me veprimin duke qen brenda strukturave per promovime te ndryshme pa mare parasysh

se sa e larte eshte kostoja personale. Keta anetare qe perdorin keto strategji mund te

shihen si konfrotues dhe vete promovues. Ata refektojne nje deshire te vertete per te

punuar me ta dhe jo kunder anetraeve te grupit. Keta anetare perdorin periodikisht

strategjite me kete orjentim si pozitiv dhe agresiv per ne perceptime per interesa te nje

grupi me te gjere. Dhe te kene dhe ndikimi ne organziate . ndersa ata qe perdorin

agresivitet mund t agjejne veten te perjashtuar nga strategjite si anetare bashkekulturore

Per shkak te qenurit konfrotues.

Strategjite e ndarjes jane jo afrimative perdoren per individ qe mendojen qe nje fare

vecimi ehste pjese e jetes Vecimi ne ditet e sotme quhet si nej fenomen natyror Kjo

strategji eshte thjesht shmangia e nderveprimit , homoseksualet e perdorin kete orjentim

ata mund te kalojn kohen e tyre ose grta preferojne sherbime personale me nej grua mjeke

dentist avokate ‘. Strategjite afrimative te ndarjes refelktojne zgjedhje te ndergjgjeshme

duke ruajtur hapesiren midis anetareve Strategjite tipike perfshijne praktikat komunikuese

duke vene ne pah pikat e forta dh embeshtetjen e sterotipave Keto strategji aplikohne nga

at aqe dun ate sigurojne edhe ndarjen Nje ng ate mirat eshte se ato nxisin unitetin

Bashkekulturor dhe vetevendosjne, per te pasur burime te kontrolluara nga grupi

dominues. Strategjite e ndarjes agresive perdoren per sulm dhe sabotim ndaj te tjereve .

Individet qe perdorin keto strategji shpesh kur I idine sit e perdorin kane perfitimi por

duhet te dij si . Nje nejri mund te perdure strategji te asimilimit dhe thjesht perpiqet sa me

shume te pershtatet dhe perfshihet por edhe ka nevoje t eperfshihet.

Shumegjuhesia

16

Njerezit qe flasin dy gjuhe konsiderohen shumegjuhesh, rrallehere at ai perdorin ne te

njejtin nivel rrjedhshmerie. Ata preferojne perdorimin e njeres gjuhe ndaj tjetres ne varesi

te konteksit dhe temes. Kombe t etera jane dygjuhesh ne bote sben pershtypje te madhe te

gjithe pothuaj femijet jane te lindur me dy gjuhe qe nga lindja ne belgjike flitet tre gjuhe

zurtare Zvicra kater gjuhe zyrtare Te gjithe keta individe perfshihen ne nje negocim gjuhe

dmth zgjedhin pshmb frengjishtja ishte gjuha e oborrit ne shek 18 ne Rusi Kurse rusishtja

konsiderohej nje gjuhe vulgare e pashkolluar kurse frengjishtja e elites.Arsyet pse njerezit

behen dygjuhesh reflektojne tendencat qe indetifikuam ne nevoja persoanele , mundesi

per zhvillim, por edhe per tu larguar nga historia e shtypjes, qe duan te cojne veten ne nje

komunikim nderkulturor.

Bilingualizmi” rezulton sin je nga keto domsodoshmeri. Te gjitha sisitemet sociale jane te

perfshira ne structure ne nje burg nga I cili ska shpetim. Pervec thekseve grupet

bashkekulturore shpesh zhvillojne nje argo zhargonnje menyre e vecante e komunikimit

qe ben dallimin te brendeshem apo te jashtem. Mesimi i nje gjuhe eshte mesim i njekulture

tjeter me tradita zakone dhe culture tjeter. Nje fenomen linguistic qe lidhet me

mesimdhenien dhe te mesuarit e gjuheve quhet ndergjuhe. Qe I refrohet nej lloj

komunikimi qe lind kur, vendasit flasin mes tyre. Njerezit reagojne ne menyra te dnryshme

ndaj jetesesne nej bote shumekulturore. Gjuha mesohet ne vendin ku flitet. Tensionet qe

nuk do te zhduken asnjehere qe lindin permes gjuhes shfaqen ne te gjithe boten.

Perkthimi dhe interpretimi

Studiuesit e komunikimit nderkulturor jane te angazhuar gjthashtu ne rolin e perkthimit,

dhe interpretimit1 qe do te thote, si e kuptojne njeri tjetrin kur flasin gjuhe te ndryshme.

Perkthimi ne pergjithesi eshte process i pordhimit te te shkruart qe referohet dickaje qe

thuhet dhe shkruhet qe referohet burimit te tekstit original, teksti ne te cilin ai eshte

perkthyer quhet tekst i burimit.

Interpretimi I referohet procesit te shrehjes verbal te asaj qe thuhet dhe shkruhetne kohe

me folesin original ose konskutiv me interpetim qe flet gjate pauzave te krijuara nga folesi

original. Gjuhet jane sisiteme t etera kuptimi dhe ndergjgjesimi1 qe nuk jan te lehta te

perkthehen ne gjhe te tjera fjale per fjale. Menyrat me te cilat gjuhet e ndryshme

transmetojne pikempamjet mbi boten fjala angleze Brown mund te perktehet me secilen

fjale Roux brun Bistre bis Marron jaune dhe gris , Brun perdoret epr te pershktuar flket

kafe ndersa bis per te pershkruar nje laps kafe.

Ekuivalenca dhe saktesia1

Dy gjuhe jane nej elasticitet te jashtezakonshem ne te shprehur te tjerat kane nje hapesire,

te kufizuar fjalesh. E kunderta mund te jete, e vertete, per disa ceshtje. Ndryshimi midis

gjuheve eshte aq i veshtire sa midis sad he terheqes te perkthyesit dhe interpreteret, ku si

tradite do te priret te theksoje ceshtej te saktesise dhe Ekuivalences1

_________________________________________

1Po aty – Ekuivalenca dhe saktesia, 1ndergjegjesimi, interpretimi.

17

Kusht, per te qene i barabarte ne kuptim, vlere, sasi,etj. Kjo do te thote se fokusi, kryesisht

mbi linguistiken, konsiston ne krakasimin e kuptimit, te perkthyer me kuptimin original te

fjales, shprehjes, frazes. Per ata qe interesohen ne komunikimin nderkulturor, theksi nuk

bie aq shume mbi ekuivalencen, por mbi urat qe njerezit ndertojne per te “kaluar”, nga nje

gjuhe te tjetra. Nemendojme se interpreteret dhe perkthyesit jane “te padukshem , se ata

thjesht kthejen gjuhen e synuar, cdo gje qe degjojne, rolet qe luajne si ndermejetesues

shpesh rregullojne menyren se si ata e transmetojne ate qe thuhet. Eshte e rendesshme ne

interpretim te njihet dhe roli qe ka interpreter pshmb ne gazetari , interpreterit I jepet

shume elasticitet dhe autoritet ne interpretim per et ndihmuar kete process. Nuk eshte e

thene se mund te dish dy gjuhe dhe te jesh interpreter, kerkimet shkencore kerkojne nej

nivel te larte rrjedhshmerie te te dy gjuheve , pshm mund t ejesh interpreter perkthyes por

smund te perkthesh nje poezi pshm nje poezi ten je gjuhe tjeter, shpesh eshet abuzuar dhe

cunguar me poezite e nej autori te huaj duke e perkthyer dhe poezia ka mare komplet nej

kuptim tjeter , Nje poezi nuk do te perkthehej shabllon sin je pjate e ftohte , pa

ndjeshmerine dhe kuptimin qe ka pasur autori pa njohjen e vete poezise te atij stili, poezia

e autorit te huaj do te mare kuptim tjeter. Ne kete rast nuk luan rol vetem njohja e

dygjuhesise apo profesioni perkthyes por ndjeshmeria poetike per ne perkthim duhet te

jete e nje cilesie, te larte krijuese, njohja e gjuhes nuk te ben perkthyes vecanerisht situate

nderkulturore, perkthimi dhe interpretimi perfshijne shume me teper se ekuivalenca

linguistike ne tradite si nje element kryesor.

*****

Gjuha dhe perceptimi

Nje shkrimtar National Gjeografik thote:- Nje gjuhe eshte nje shkendije e shpirtit

njerezor permes se ciles shpirti i nje culture arrin ne boten materiale. Ideja q ene

flasimnje gjuhe specifilepercakton perceptimin tonete realiteti ashtu si shprehet ne

hipotezen e Sapir – Whorf. Kjo hipoteze u zhvillua nga Eduart Sapir, dhe

Benjamin Whorf bazuar ne kerkimin shkencor mbi gjuhet amerikane vendase. Ata

propozuan se gjuha eshte jo vetem nje ide por formon ide dhe perceptime te

botes1ku sipas kesaj hipoteze gjuha perkufizon pervojen tone, pshmn nje popull

Pena ne Borneo kane gjashte fjale per te the ne”, ose ka vetem nje fjale per te thene

Ai”, Ajo”, kjo mund te sugjeroje se bashkepunimi social eshte vlere e rendesishme

ne popullin Penan. Gjuha shpreh formalitet dhe informalitet, ANgishtfolesit nuk

bejne dallimi midis Ju” formale dhe informale , me gjuhen gjermane du” dh Sie”

dhe ne Spanjisht me Tu” dhe usted” qe mund te nenkuptojne qe anlgilishtfolesit

________________ 1Po aty Perceptime te botes

18

Vazhdime ... Metafora ne komunikim.

Metamesazhi, teksti, konteksti,